Een derailleur monteren lijkt eenvoudig, totdat de ketting naast de cassette valt, de versnellingen overslaan of de kooi tegen de spaken komt. In dit artikel leg ik uit hoe je een achter- en voorderailleur correct bevestigt, welke onderdelen bij elkaar passen en hoe je de begrenzing, kabelspanning en B-schroef afstelt.
Met deze aanpak schakelt je fiets weer stil en betrouwbaar
- Controleer eerst de compatibiliteit van derailleur, cassette, ketting en derailleurpad.
- Monteer de achterderailleur recht en draai de bevestiging vast met meestal 8 tot 12 Nm, afhankelijk van het model.
- Stel daarna afzonderlijk de H- en L-aanslag, kabelspanning en B-schroef af.
- Een voorderailleur staat doorgaans 1 tot 3 millimeter boven het grote kettingblad en loopt daar parallel aan.
- Blijft de derailleur in meerdere versnellingen slecht schakelen, controleer dan eerst de derailleurhanger op verbuiging.
Begin met de juiste combinatie van onderdelen
Ik begin nooit met sleutelen voordat ik heb gecontroleerd of de nieuwe derailleur bij de fiets past. Kijk naar het aantal versnellingen achter, het bereik van de cassette, de kabeltrek en het merk van de schakelgroep. Een Shimano-derailleur werkt bijvoorbeeld niet automatisch goed met iedere SRAM-shifter, ook al lijkt de montagebout hetzelfde.
Controleer ook het type bevestiging. De meeste fietsen gebruiken een verwisselbare derailleurhanger, maar sommige moderne fietsen hebben een UDH- of Full Mount-constructie. Daarvoor gelden andere montage-instructies. Een verkeerde combinatie kan ervoor zorgen dat de ketting nooit netjes over alle tandwielen loopt.
Dit gereedschap heb je nodig
- inbussleutels in de juiste maten;
- een momentsleutel voor de bevestigingsbout;
- een kruiskop- of platte schroevendraaier voor de aanslagschroeven;
- een kabelkniptang bij een mechanisch systeem;
- een montagestandaard of een manier om het achterwiel vrij te laten draaien;
- een schone doek, ontvetter en geschikte kettingsmering.
Bij een elektronische derailleur heb je daarnaast de juiste accu, oplader en soms een app of servicetool nodig. Schakel bij een e-bike de aandrijving uit en verwijder de accu als je dicht bij de motor, kabels of bewegende delen werkt. Een momentsleutel is geen luxe wanneer je aan een carbon frame of een moderne derailleur werkt.
Zo bevestig je de achterderailleur stap voor stap
Zet de ketting op het kleinste tandwiel achter en maak de schakelkabel los als het om een mechanisch systeem gaat. Verwijder de oude derailleur zonder de derailleurhanger te belasten. Ik kijk daarna altijd van achteren langs de cassette: de hanger moet recht staan en mag geen zichtbare knik of slag hebben.
- Maak de schroefdraad van de hanger en de montagebout schoon.
- Plaats de derailleur recht voor de hanger en draai de bout eerst met de hand in.
- Controleer of het aanslagplaatje of de steun van de derailleur volledig tegen het uiteinde van de hanger rust.
- Draai de bevestiging vast volgens de handleiding van het model. Bij veel Shimano-systemen ligt dit rond 8 tot 10 Nm; andere systemen kunnen een afwijkend voorschrift hebben.
- Monteer de ketting volgens het juiste routeverloop door de derailleurkooi.
- Controleer of de ketting niet langs het kleine lipje tussen de derailleurwieltjes loopt.
Draai de montagebout nooit schuin in de hanger. Dat beschadigt de schroefdraad en kan de derailleur onder belasting laten verdraaien. Bij sommige SRAM-modellen mag je de montagebout of hanger niet invetten, terwijl andere systemen daar wel een dun laagje montagevet voorschrijven. De modelhandleiding gaat hier altijd voor algemene fietsregels.
Monteer de ketting pas definitief nadat je hebt gecontroleerd of de lengte klopt. Een te korte ketting zet de derailleur en cassette onder zware spanning in de grootste versnelling. Een te lange ketting maakt de aandrijving slap en kan bij hobbelige wegen tegen het frame slaan. Gebruik daarom de kettinglengtemethode van de fabrikant, zeker bij 11- en 12-speed systemen.
Stel aanslagen, kabelspanning en B-schroef apart af
De afstelling lukt het snelst wanneer je de drie functies niet door elkaar haalt. De H- en L-schroef begrenzen de beweging van de derailleur, de kabelspanning bepaalt de positie tussen de tandwielen en de B-schroef regelt de afstand tussen het bovenste derailleurwieltje en de cassette.
1. Stel de H-aanslag af
Laat de kabel eerst los zodat de derailleur zonder spanning naar het kleinste tandwiel kan bewegen. Kijk van achteren en draai de H-schroef totdat het bovenste derailleurwieltje recht onder het kleinste tandwiel staat. De ketting moet vrij lopen zonder naar buiten te willen vallen.
2. Stel de L-aanslag af
Schakel of beweeg de derailleur naar het grootste tandwiel. Draai de L-schroef zo af dat het bovenste wieltje precies onder dit tandwiel staat. Er moet genoeg ruimte zijn om naar het grootste tandwiel te schakelen, maar niet zoveel dat de ketting tussen cassette en spaken kan vallen. Werk telkens met een kwartslag en controleer na elke wijziging.
3. Breng de kabel op spanning
Draai de stelschroef bij de derailleur of shifter bijna helemaal in en draai hem daarna ongeveer één tot twee slagen terug. Trek de kabel strak zonder de derailleur te verplaatsen en zet hem vast. Schakel vervolgens tand voor tand omhoog en omlaag.
Gaat de ketting moeilijk naar een groter tandwiel, dan is de kabelspanning meestal te laag. Draai de stelschroef in kleine stappen linksom. Schakelt de ketting juist traag terug naar een kleiner tandwiel, dan staat er vaak te veel spanning op en draai je de stelschroef een stukje rechtsom.
4. Controleer de B-schroef
De B-schroef bepaalt de afstand tussen het bovenste derailleurwieltje en het grootste tandwiel. Die afstand verschilt per derailleur en cassette. Bij brede mountainbike-cassettes is de ruimte vaak groter dan bij een racefiets. Gebruik daarom de meegeleverde maat, een afstelmal of de specificatie van de fabrikant in plaats van een vaste universele waarde.
Hoor je gekraak op het grootste tandwiel of raakt het bovenste wieltje de cassette, draai de B-schroef dan iets in. Staat de derailleurkooi overdreven ver van de cassette, dan wordt het schakelen onnauwkeurig. Verander de B-schroef niet om een kromme derailleurhanger te compenseren, want dat lost de oorzaak niet op.
De voorderailleur vraagt om precieze uitlijning
Een voorderailleur wordt vastgezet met een klemband of op een braze-on bevestiging. Bij een klemband moet de diameter van het frame overeenkomen met de derailleur of met de juiste adapter. Bij een braze-on systeem moet de bevestigingspositie passen bij het frame en de gebruikte kettingbladen.
Zet de kooi van de voorderailleur vrijwel parallel aan de kettingbladen. De onderkant van de buitenste kooi staat meestal ongeveer 1 tot 3 millimeter boven de hoogste tanden van het grote kettingblad. Staat de kooi te hoog, dan schakelt de ketting minder direct. Staat hij te laag, dan kan het grote blad de kooi raken.
Afstellen van de voorderailleur
- Zet de ketting op het kleine kettingblad voor en een groot tandwiel achter.
- Stel de L-aanslag zo af dat de ketting niet tegen de binnenplaat schuurt.
- Breng de kabel op spanning en schakel naar het grote kettingblad.
- Stel de H-aanslag af zodat de ketting niet over de buitenkant valt.
- Controleer de kabelspanning en eventuele trimstanden van de shifter.
Een lichte aanraking in een extreme kruisversnelling kan bij sommige systemen normaal zijn, maar hard schuren hoort niet. Bij een 1x-aandrijving is er geen voorderailleur nodig. Daar moet je vooral letten op een geschikte kettinglijn, een correcte kettinglengte en een achterderailleur met voldoende capaciteit voor de cassette.
Los deze montagefouten eerst op
| Probleem | Waarschijnlijke oorzaak | Eerste controle |
|---|---|---|
| De ketting valt tussen cassette en spaken | L-aanslag staat te ver open of de hanger is krom | Controleer de L-schroef en de uitlijning van de hanger |
| De ketting valt aan de buitenkant van de cassette | H-aanslag staat te ver open | Stel de H-schroef opnieuw af |
| Alle versnellingen lopen één positie achter | Verkeerde kabelspanning of kabel niet goed vastgezet | Zet de kabel opnieuw vast en gebruik de stelschroef |
| Alleen één deel van de cassette schakelt slecht | Kromme hanger, versleten kabel of verkeerde cassettecapaciteit | Controleer de hanger en kabel voordat je verder afstelt |
| De ketting ratelt op het grootste tandwiel | B-schroef staat niet goed of het derailleurwieltje zit te dicht op de cassette | Vergroot de afstand volgens de modelspecificatie |
De meest gemaakte fout is eindeloos aan de stelschroef draaien terwijl de derailleurhanger verbogen is. Na een val of wanneer de fiets op de rechterzijde heeft gelegen, kan de hanger al een paar millimeter afwijken. Dat lijkt weinig, maar aan het uiteinde van een brede cassette is het genoeg om precies schakelen onmogelijk te maken.
Een versleten ketting, cassette of derailleurwieltje kan hetzelfde gevoel geven als een verkeerde afstelling. Sla de ketting over onder kracht, controleer dan ook slijtage en speling. Bij elektronische systemen moet je bovendien de accu, verbinding, firmware en kalibratie controleren voordat je mechanische schroeven gaat verdraaien.
Lees ook: Balhoofd afstellen fiets - Zo doe je het zelf!
Wanneer is de fietsenmaker verstandiger?
Ik zou de klus uitbesteden wanneer de hanger zichtbaar krom is, de schroefdraad beschadigd is, een carbon frame betrokken is of het om een complexe elektronische groepset gaat. Een derailleur afstellen kost bij Nederlandse fietsenmakers vaak ongeveer €15 tot €35 aan arbeid. Voor montage, kabels en nieuwe onderdelen komt daar meestal materiaal bij.
Zelf sleutelen is vooral aantrekkelijk wanneer de onderdelen al correct gekozen zijn en je rustig kunt testen. Zodra je niet zeker weet of het probleem in de afstelling, de compatibiliteit of een krom onderdeel zit, voorkomt een korte diagnose vaak meer kosten dan willekeurig nieuwe onderdelen kopen.
Een goede montage merk je tijdens de eerste rit
Maak na het afstellen een korte proefrit en schakel onder lichte trapdruk door alle versnellingen. Controleer of de ketting niet overslaat, de derailleur niet klappert en de kabel nergens blijft haken. Schakel niet hard onder maximale belasting terwijl je de eerste keer naar het grootste tandwiel gaat.
Controleer na de eerste rit nog één keer de bevestigingsbout, de kabelklem en de kettingloop. Blijft het schakelen stil en komt de ketting niet buiten de cassette of kettingbladen, dan heb je de belangrijkste montage- en afstelpunten goed uitgevoerd. De fijnste afstelling zit uiteindelijk vaak in een kwartslag van de kabelstelschroef, niet in grof draaien aan alle schroeven tegelijk.
